Starożytność to niesamowicie długa i złożona epoka, a o sztuce tego czasu można rozmawiać w nieskończoność. W artykule będziesz mógł zobaczyć wycinek antycznego malarstwa – kilka najlepszych dzieł, a każde z nich ma zupełnie inny charakter.

Zanim jednak o samych dziełach – kilka słów o epoce. Dominuje wtedy kilka państw i kultur, są to:

Starożytny Egipt
Starożytna Grecja
Starożytny Rzym

Zaczniemy od starożytnego Egiptu, który kojarzy się przede wszystkim z piramidami, sfinksem i faraonem, a dominującym kolorem jest beżowo-żółty piasek pustyni. Mało kto wie, że kiedyś była to sztuka pełna barw. Całe ściany świątyń – z zewnątrz i wewnątrz były pokryte mocnymi kolorami. Do dziś najlepiej zachowały się głównie malowidła znajdujące się w grobowcach, ponieważ nie były narażone na światło słoneczne oraz dwutlenek węgla.

Malowidła Egipskie

Egipcjanie najczęściej przedstawiali życie codzienne i wydarzenia religijne. Wiara była podstawą ich życia i takie ukazanie swojej codzienności na ścianach grobowców było symbolicznym przeniesieniem go do życia pozagrobowego. Dlatego też groby Egipcjan pełne były złota, żywności i skarbów – każdy chciał posiadać tyle samo, ile miał za życia.

Tych malowideł nie da się pomylić z żadnymi innymi. Egipcjanie mieli ściśle określony kanon – czyli sposób przedstawienia i zespół cech charakterystycznych. Ważne było wyrysowanie wszystkiego dokładnym konturem – linią, od której zaczynano rysunek. Niektóre postacie są większe, ponieważ są ważniejsze – w historii sztuki nazywa się to hieratyzm. Ludzie zawsze musieli być przedstawieni w jeden konkretny sposób i nie można było tego robić inaczej:

Nogi i głowa: z profilu = od boku
Klatka piersiowa: en face = na wprost
Oko: profilu = od boku

Egipt – Polowanie na dzikie ptactwo

Bardzo ciekawe jest to, że kanon zupełnie nie dotyczył zwierząt i roślin. Tutaj artyści mogli popisać się swoimi umiejętnościami. Malarz starał się ukazać, że woda jest przezroczysta, dlatego widzimy w niej ryby. W tle znajdują się hieroglify – pismo obrazkowe Egipcjan. Kwiaty po lewej stronie to lotosy. Najpiękniejsze są ptaki – namalowane tak dokładnie, że badacze nie mają żadnego problemu by każdego z nich konkretnie nazwać. Może ty też spróbujesz zgadnąć jakie się tu znalazły?

Egipt – portrety fajumskie

Innym egipskim przykładem są portrety fajumskie. Ich nazwa się od miasta Fajum, które jest oazą w Egipcie. Zachowało się około 600 takich portretów, a powstały między I wiekiem p.n.e., a VII wiekiem, p.n.e. Najstarsze mogą mieć nawet dwa tysiące lat!

Te portrety to takie nasze współczesne fotografie, ale wykonane metodą enkaustyki. Technika polega na tym, że pigmenty mieszano z woskiem pszczelim. Taką mieszanką malowano na dece twarz. Tło najczęściej było wykonane w technice tempery – czyli kolory mieszano z żółtkiem jaja kurzego. Były to bardzo trwałe techniki.

Niestety nie mamy pojęcia do czego służyły portrety fajumskie. Być może wisiały w domach, może nad grobem, a może po prostu były pamiątkami. A ty jak myślisz?

PS.: Portrety znajdują się w muzeach na całym świecie, a kilka takich portretów możesz zobaczyć w Muzeum Narodowym w Warszawie.

Malarstwo Greckie

Teraz przeniesiemy się do starożytnej Grecji. I niestety, ale praktycznie rzecz biorąc najważniejsze greckie malarstwo się w ogóle nie zachowało. Zniszczył je czas oraz liczne wojny. Jednak, to właśnie w Grecji zostały wymyślone podstawy malarstwa, które stosowane są do teraz! Wiemy, z zachowanych opisów, o istnieniu kilku malarzy:

Agatarchos z Samos – wymyślił perspektywę linearną, czyli sposób ukazania płaskiej przestrzeni w trójwymiarze.
Apollodoros z Aten – wprowadził światłocień – czyli znaczenie, jak na obrazie pada światło.

Greckie malowidła ścienne zachowały się, ale nie znajdziemy ich w Grecji. Gdzie ich szukać? Odpowiedź znajdzie się na końcu artykułu.

Grecja – Styl czarnofigurowy

Skupmy się na razie na tym, co ocalało – czyli malarstwo wazowe. Grecy byli świetnymi ceramikami. Ich naczynia są wieczne, a metody wytwarzania jak najbardziej aktualne. Swoje wyroby ozdabiali równie dokładnie. Malowidła na ceramice były wykonywane różnymi technikami – ta została wykonana w tzw. stylu czarnofigurowym = namalowane czarne postacie na pomarańczowym tle. Pomarańcz to naturalny kolor naczynia.

Grecja – Styl czerwonofigurowy

Ta technika polega na tym, że naczynie malowano tzw. firnisem – materiałem ceramicznym, który po wypaleniu stawał się czarny. Kiedy czarna powłoka była sucha można było wydrapać wzór. Robiono to bardzo powoli i dokładnie, używano tzw. rylców – narzędzi, które przypominają trochę te używane przez dentystów.

Tematami przedstawień była głównie mitologia – wierzenia Gregów, życie codzienne oraz wydarzenia historyczne.

Malarstwo Rzymskie

Cesarstwo rzymskie opanowało wszystkie tereny wokół Morza Śródziemnomorskiego – w tym Grecję. Rzymianie byli tak oczarowani grecką sztuką, że zaczęli wytwarzać identyczną. Dzięki temu mamy zachowane malowidła, które mogły istnieć także w Grecji.

Ale jak to się stało, że przetrwały?

Wszystko przez wybuch Wezuwiusza – ogromnego wulkanu, który zasypał dwa rzymskie miasta – Herkulanum i Pompeje. Wydarzenie było ogromną tragedią – zginęło mnóstwo ludzi, a miejscowości zniknęły z powierzchni ziemi. Odkryte zostały dopiero w XVIII w.

Malarstwo pompejańskie – wnętrza

Malarstwo pompejańskie to ogrom różnorodnych przykładów. Te zdjęcia pokazują jak skrajne było podejście do dekoracji wnętrz. Z jednej strony było malarstwo pełne żywego koloru – od tego właśnie wzięła się nazwa koloru czerwień pompejańska.

Artyści, za pomocą perspektywy linearnej oraz światłocienia = osiągnieć greckich, próbowali zrobić iluzję przestrzeni. To znaczy, że namalowali architekturę w taki sposób by wyglądała na prawdziwą.

Drugi pokój jest w zupełnie innym stylu – bardziej delikatny. Wykorzystano tutaj motywy roślinne, złocenia oraz przedstawiono zwierzęta. Artysta musiał wykazać się ogromną precyzją. Malowidła zostały wykonane w technice al fresco. To znaczy, że malowano na mokrym tynku, dzięki czemu pigment tak mocno wszedł w strukturę ściany, że zachował się do dziś.

Malarstwo pompejańskie – Trzy Gracje

Trzy Gracje to temat bardzo popularny w późniejszej sztuce – podjął go Rafael, Rubens czy Antonio Canova w rzeźbie. Nazywały się Agleja, Eufrozyne i Talia, były prawdopodobnie córkami Zeusa – najważniejszego boga na Olimpie w Grecji. Fresk przeniesiony został do Muzeum Archeologicznego w Neapolu w Grecji.

Malarstwo pompejańskie – Flora

Flora to w Grecji bogini kwiatów, urodzaju i wiosny. To malowidło jest wyjątkowe, ponieważ bardzo rzadko przedstawiano samodzielnie postaci tyłem. Dla Greków wszystko musiało być jasne i klarowne, dlatego rzadko uciekali się do przedstawień tajemniczych. Kobieta obrócona tyłem ma w sobie trochę tajemnicy – nie widzimy jej twarzy.

Malarstwo pompejańskie – portrety

Starożytność – malowidła które musisz znać!

Tym ostatnim freskiem zataczamy ogromne koło i podsumowujemy wszystko czego się dowiedzieliśmy.

Po pierwsze – malowidło znajduje się w Pompejach – rzymskim mieście, gdzie zachowały się malowidła identyczne do tych, które nie zachowały się w Grecji.
Po drugie – jest to fresk, czyli malowidło ścienne na mokrym tynku.
Po trzecie – bardzo podobne portrety widzieliśmy w Egipcie (portrety fajumskie) – jak to możliwe? Odpowiedź jest bardzo prosta – kraje miały ze sobą kontakt. Już wiemy, że sztuka grecka jest obecna w Rzymie przez to, że rzymianie przejęli tereny greckie. Podobnie było z Egiptem – Rzymianie przejęli go w I w. p.n.e., dlatego sztuka egipska tutaj również jest obecna. Wstarożytności wszyscy wzajemnie się inspirują!

Sztuka starożytna to niekończąca się kopalnia przykładów, do tego zupełnie różnorodnych. Jest to też bardzo długa epoka, której kultury, religie oraz właśnie sztuka przenikały się wzajemnie. Dzieła wykonane w różnych technikach, przedstawiają odmienne motywy i wykorzystują różne środki artystyczne (kontur, światłocień, perspektywę itp.) Daj nam koniecznie znać czy chciałbyś poznać jeszcze więcej dzieł i które podobały Ci się najbardziej!

A jeśli temat Cię interesuje, zapraszam na przegląd najważniejszych malowideł prehistorycznych tutaj: https://edukacja-dzieci.pl/prehistoria-malowidla-jaskiniowe-ktore-musisz-znac

Bibliografia

Christine Desroches Noblecourt Starożytny Egipt – Malarstwo, [w:] Sztuka Świata, t. 1, Warszawa, 2002 s. 135-174
Maria Ludwika Bernhard, Sztuka grecka, Warszawa 1981
Zofia Sztetyłło, Sztuka grecka, [w:] Sztuka Świata, t. 2, Warszawa, 2002 s. 15-145
Anna Sadurska, Sztuka rzymska, [w:] Sztuka Świata, t. 2, Warszawa, 2002 s. 211-206

Źródła zdjęć

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Dendera_Temple_معبد_دندرة_(68).jpg
https://commons.wikimedia.org/wiki/File:55-4-Fayum-Portrait-of-a-Woman-681×1024.jpg
https://commons.wikimedia.org/wiki/File:RISD_Fayum_Portrait_02.jpg
https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Mummy_portrait_man_with_balteus_wood_Manchester_Museum_185-195_CE_Hawara_AN_11306.jpg
https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Mummy_portrait_man_with_balteus_wood_Manchester_Museum_185-195_CE_Hawara_AN_11306.jpg
https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Ancient_Greek_Pottery_Skyphos_(28388865861).jpg
https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Ancient_Greek_Pottery_(5986569827).jpg
https://commons.wikimedia.org/wiki/File:TombofNebamun-2.jpg
https://commons.wikimedia.org/wiki/File:House_of_Augustus,_South_wall_of_the_”Large_oecus”_with_architectural_wall_painting_of_the_Second_Pompeian_Style,_Palatine_Hill,_Rome_-_20497788308.jpg
https://commons.wikimedia.org/wiki/File:An_oecus_richly_decorated_in_the_Fourth_Style_in_the_House_of_the_Prince_of_Naples,_Pompeii,_Italy_2nd_century_BCE_-_1st_century_CE.jpg
https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/94/Heracles_and_Omphale._Ancient_Roman_fresco%2C_Pompeian_Fourth_Style_%2845-79_AD%29%2C_National_Archaeological_Museum_of_Naples.jpg
https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/94/Heracles_and_Omphale._Ancient_Roman_fresco%2C_Pompeian_Fourth_Style_%2845-79_AD%29%2C_National_Archaeological_Museum_of_Naples.jpg
https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/94/Heracles_and_Omphale._Ancient_Roman_fresco%2C_Pompeian_Fourth_Style_%2845-79_AD%29%2C_National_Archaeological_Museum_of_Naples.jpg/1232px-Heracles_and_Omphale._Ancient_Roman_fresco%2C_Pompeian_Fourth_Style_%2845-79_AD%29%2C_National_Archaeological_Museum_of_Naples.jpg?20231005094558
https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Wall_painting_-_Flora_-_Stabiae_(villa_di_Arianna)_-_Napoli_MAN_8834.jpg
https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Wall_painting_-_the_three_Graces_-_Pompeii_(IX_2_16)_-_Napoli_MAN_9236.jpg