Choć żył zaledwie 38 lat, pozostawił po sobie dzieła, które do dziś stanowią fundament polskiej kultury modernistycznej. Tworzył wiele i korzystał z różnych technik oraz możliwości artystycznego wyrazu, co sprawiło, że uznać go należy za najbardziej wszechstronnego polskiego artystę.

Stanisław Wyspiański – czy wiesz o nim wszystko?

Krakowskie dzieciństwo dzieciństwo i wykształcenie

Stanisław Wyspiański urodził się 15 stycznia 1869 r. w Krakowie w rodzinie artysty-rzeźbiarza Franciszka Wyspiańskiego. Wczesne lata naznaczone były stratą – matka małego Stasia zmarła, gdy miał on siedem lat. Z tego powodu Wyspiański przeszedł wkrótce pod opiekę wujostwa. Chłopcem zajęła się siostra jego matki – Joanna Stankiewiczowa wraz z mężem.

Wówczas Stanisław poznał Jana Matejkę, przyjaciela domu Stankiewiczów, który udzielał Wyspiańskiemu pierwszych wskazówek artystycznych. To on też stanie się jego późniejszym nauczycielem w czasie studiów w Szkole Sztuk Pięknych w Krakowie, które podjął równolegle z kształceniem na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego jako słuchacz historii sztuki i historii klasycznej.

Fascynacja kulturą i historią

Zdobyte wykształcenie, odbyte po Europie podróże (m.in. ta z  1890 roku – śladami sztuki średniowiecznej, którą Wyspiański udokumentował w szkicownikach), ale przede wszystkim miasto – Kraków, w którym wychowywał się artysta, będące żywą pamiątką dawnej świetności nieistniejącego państwa polskiego.

To wszystko ukształtowało w artyście niebywałą wrażliwość i krytyczną postawę wobec historii, ale także ówczesnych zjawisk społecznych.

Od umiłowania folkloru do “Wesela”

18 września 1900 roku Stanisław Wyspiański ożenił się z  Teodorą Teofilą Pytko. Chwilę później, 20 XI, był świadkiem na ślubie swojego przyjaciela Lucjana Rydla z Jadwigą Mikołajczykówną.

Wesele odbyło się w dworku Włodzimierza Tetmajera w Bronowicach. Na kanwie tego wydarzenia powstał dramat “Wesele”. Prapremiera tego przedstawienia odbyła się w Krakowie 16 marca 1901 roku.

Fascynacja przedstawicieli krakowskiej bohemy kulturą chłopską i folklorem nie spotykała się z aprobatą wyższych warstw społecznych. Wyspiański miał dość zakłamania i fałszu wyższych sfer, czemu dał wyraz choćby w wierszu “Niech nikt nad grobem mi nie płacze”. Być może wyrazem buntu wobec atmosfery panującej wśród krakowskiej elity miał być związek małżeński, który zawarł.

Artysta doceniał w swej żonie szczerość i prawdziwość. Tę fascynację autentycznością, ale też bogactwem kultury ludowej, widać w jego pastelach. Jedna z najsłynniejsza tego typu prac to obraz z 1905 roku pt. “Macierzyństwo”, przedstawiający żonę artysty karmiącą piersią ich najmłodszego syna.

Patriota i działacz na rzecz kultury

Stanisław Wyspiański aktywnie angażował się w życie publiczne. Jako radny Rady Miejskiej Krakowa wspierał rozwój kultury, edukacji i ochrony zabytków, współpracując m.in. z krakowskimi muzeami. Był także głęboko zaangażowany w sprawy narodowe.

W 1905 roku spotkał się ze Stefanem Żeromskim i Józefem Piłsudskim, którzy zabiegali o wsparcie dla tworzonego Skarbu Narodowego. Wyspiański natychmiast przekazał jedenaście swoich obrazów i rysunek „Matki Boskiej Częstochowskiej”, by wspomóc budowę przyszłej armii polskiej.

Choroba i śmierć

Malarz zmagał się przez większość swojego życia z nieuleczalną wówczas chorobą – kiłą, którą zaraził się podczas pobytu w Paryżu. Choroba atakowała jego oczy, nos, gardło, powodowała niedowład rąk czy obrzęk stawów oraz trudności w poruszaniu się. Mimo zmagania się z bólem i ograniczeniami fizycznymi – tworzył do końca swych dni.

Zmarł  28 listopada 1907 roku. Uroczystości pogrzebowe stały się manifestem politycznym – 2 XII cały Kraków pokrył się żałobą.

Ciało artysty spoczęło w Krypcie Zasłużonych w Kościele św. Stanisława na Skałce, a złożone na trumnie kwiaty nie mieściły się we wspomnianej krypcie.

Znaczenie dla kultury polskiej i dziedzictwo

Stanisław Wyspiański zajmuje wyjątkowe miejsce w polskiej kulturze, ponieważ jego twórczość dramatyczna i plastyczna w równym stopniu odwołuje się do spraw narodowych oraz aspiracji duchowych. Nie zadowolił się jednym polem działania.

Był malarzem, grafikiem, scenografem, dramatopisarzem, poetą, projektantem wnętrz. W jego twórczości splata się to, co narodowe z tym, co uniwersalne. Forma dekoracyjna z treścią głęboką. Sztuka dla elity z obrazem społeczeństwa.

Mimo krótkiego życia pozostawił po sobie niezwykle bogaty ddorobek: m.in.:

• projekty witraży do blisko 30 kościołów,
• kilkanaście projektów wnętrz i odbudowy zabytków (m.in. Zamku Królewskiego na Wawelu),
• 18 dramatów i kilkadziesiąt obrazów wykonanych w różnej technice.

  

Czy potrafisz wskazać, w jakich muzeach można dziś zobaczyć jego dzieła? A może znasz tytuły wszystkich dramatów Wyspiańskiego? Pochwal się w komentarzu!