Nową serię Malarstwo polskie rozpoczynamy w XIX wieku! Pierwszy przystanek? Malarstwo polskie – romantyzm, czyli sztuka pełna emocji, patriotyzmu i tęsknoty za utraconą ojczyzną. To czas wielkich przemian artystycznych, ale także burzliwy okres w historii naszego kraju. Polska pozostaje pod zaborami, a malarze coraz częściej sięgają po tematykę narodową, historię i życie zwykłych ludzi.

Jak wyglądał romantyzm w malarstwie polskim? Czym wyróżniały się dzieła naszych artystów i dlaczego do dziś wzbudzają tyle emocji?

MALARSTWO POLSKIE w XIX wieku – sztuka wychodzi na salony!

W XIX wieku zmienia się nie tylko tematyka malarstwa, ale również sposób jego prezentowania. Sztuka, dotychczas kojarzona przede wszystkim z królewskim mecenatem, arystokratycznymi pałacami i magnackimi dworami, zaczyna docierać do szerszej publiczności. Coraz większego znaczenia nabierają salony artystyczne, wystawy i krytyka sztuki.

Zmienia się także pozycja samego artysty. Malarze nie muszą już ograniczać się do realizowania zamówień swoich mecenasów. Coraz częściej wybierają tematy bliskie własnym przekonaniom, zainteresowaniom i doświadczeniom.

Ważnym wydarzeniem jest powstanie Szkoły Sztuk Pięknych w Warszawie w 1844 roku. Polscy malarze kształcą się jednak nie tylko w kraju. Podróżują również do Paryża, Rzymu czy Monachium, gdzie poznają nowe prądy artystyczne i doskonalą swoje umiejętności na akademiach i w pracowniach uznanych na arenie międzynarodowej artystów.

MALARSTWO POLSKIE: Romantyzm – historia i emocje

Romantyzm rozwija się na ziemiach polskich w czasach zaborów. Powstanie listopadowe (1830–1831) i powstanie styczniowe (1863–1864) kończą się klęską, a ich uczestników dotykają represje. Mimo to dążenia niepodległościowe nie wygasają!

Malarstwo staje się jednym ze sposobów podtrzymywania pamięci o historii i narodowej tożsamości. Artyści przedstawiają bohaterów wojennych, sceny bitewne i dramatyczne losy powstańców. Zwracają się również ku rodzimej przyrodzie, tradycjom oraz zwyczajom.

Jednak polski romantyzm to nie tylko patriotyzm! Malarze interesują się również indywidualnymi emocjami, psychologią człowieka i codziennym życiem. Obok wielkich dowódców na obrazach zaczynają pojawiać się zwykli ludzie, których wcześniej rzadziej traktowano jako samodzielnych bohaterów malarstwa.

Do najważniejszych cech romantyzmu należą:

• dynamizm kompozycji,
• silne kontrasty światłocieniowe,
• emocjonalność,
• zainteresowanie historią oraz potęgą natury.

A teraz poznaj 10 dzieł, które pozwolą Ci lepiej zrozumieć ten nurt!

1. Antoni Brodowski, Portret Karola Brodowskiego, 1815

Czy portret musi przedstawiać wybitną osobistość? Antoni Brodowski sportretował własnego brata Karola, nadając dziełu wyjątkowo osobisty charakter. Ciepłe światło wydobywa twarz mężczyzny z ciemnego tła. Choć artysta wywodził się z tradycji klasycystycznej, swoboda malowania i naturalność przedstawienia zapowiadają romantyczną wrażliwość.

A Ty jakie emocje dostrzegasz na twarzy portretowanego? Dokąd spogląda i na czym skupia swój wzrok?

2.Walenty Wańkowicz, Adam Mickiewicz na Judahu skale, 1827–1828

Oto jeden z najbardziej rozpoznawalnych portretów polskiego romantyzmu! Walenty Wańkowicz przedstawił Adama Mickiewicza jako samotnego, zamyślonego poetę, zapatrzonego w dal. Skalisty krajobraz i niespokojne niebo podkreślają nastrój tajemniczości.

Artysta nawiązał do Sonetów krymskich, ukazując Mickiewicza jako typowego bohatera romantycznego. Czy Twoim zdaniem poeta bardziej podziwia otaczającą go naturę, czy pogrąża się we własnych myślach?

3. Piotr Michałowski, Bitwa pod Somosierrą, ok. 1845–1855

Piotr Michałowski przenosi nas w sam środek kawaleryjskiej szarży! Obraz przedstawia atak polskich szwoleżerów podczas bitwy pod Somosierrą w 1808 roku. Rozpędzone konie, tumany kurzu i gwałtowne pociągnięcia pędzla nadają kompozycji niezwykłą dynamikę.

Artysta rezygnuje z dokładnego przedstawienia każdego żołnierza na rzecz emocji i wrażenia ruchu. Czy potrafisz odnaleźć wzrokiem wszystkie konie w tym bitewnym zamieszaniu?

4. January Suchodolski, Szturm na mury Saragossy, 1845

Płomienie, dym i walczący żołnierze! January Suchodolski przedstawia dramatyczne wydarzenia z czasów wojen napoleońskich w Hiszpanii. Na pierwszym planie dostrzegamy nacierające wojska, które próbują przedostać się przez zniszczone mury miasta. Pionowe linie budynków kontrastują z dynamicznym, kłębiącym się ruchem żołnierzy.

A Ty gdzie skierowałeś wzrok najpierw – na walczących czy na monumentalną architekturę Saragossy?

5. Piotr Michałowski, Studium chłopa w kapeluszu (Sancho Pansa?), ok. 1846

Czy zwykły chłop może stać się bohaterem literackim? Przypuszcza się, że portret miał być studium postaci Sancho Pansy – wiernego giermka Don Kichota z powieści Cervantesa. Szerokie pociągnięcia pędzla jedynie zarysowują jasny strój, podczas gdy twarz przyciąga uwagę realizmem i wyrazistą kolorystyką. Ciemny kapelusz niemal wtapia się w tło. Kontrast między jasnym strojem a ciemnymi partiami obrazu przywodzi na myśl malarstwo hiszpańskiego baroku, które artysta szczególnie cenił.

A Ty kogo dostrzegasz w tym portrecie – zwykłego chłopa czy może bohatera literackiej opowieści, którą ostatnio czytałeś/-aś?

6. Henryk Rodakowski, Portret generała Henryka Dembińskiego, 1852

Czy zwycięstwo zawsze jest potrzebne, aby zostać bohaterem? Henryk Rodakowski przedstawił generała Dembińskiego, uczestnika powstania listopadowego, siedzącego w wojskowym namiocie. Zamyślona twarz postaci i przygaszona kolorystyka nadają obrazowi melancholijny charakter. W tle dostrzeżemy fragment bitewnego krajobrazu, który przypomina o wojennej przeszłości generała.

Co Twoim zdaniem reprezentuje jego postawa – dumę, zmęczenie, rozczarowanie a może coś zupełnie innego?

7. Henryk Rodakowski, Portret matki, 1853

Czy miłość do najbliższych można wyrazić za pomocą portretu? Henryk Rodakowski przedstawia swoją matkę w czarnej sukni, której koronkowe wykończenia kontrastują z ciemnym tłem. Delikatne światło wydobywa jej twarz i splecione dłonie, a subtelny uśmiech nadaje kompozycji niezwykłej czułości. Obraz zachwycił nawet słynnego romantyka Eugène’a Delacroix, który nazwał go arcydziełem! A Ty jakie emocje dostrzegasz w spojrzeniu portretowanej kobiety?

8. Juliusz Kossak, Portret jeźdźca w rogatywce, 1863

Konie i jeźdźcy to jedne z ulubionych motywów Juliusza Kossaka! Tym razem artysta przedstawia mężczyznę na koniu, ubranego w strój z charakterystyczną rogatywką. Powstały w 1863 roku portret symbolicznie nawiązuje do powstania styczniowego. Spokojna kompozycja i szczegółowe opracowanie końskiej sylwetki nadają przedstawieniu dostojny charakter.

Co przyciąga Twoją uwagę w pierwszej kolejności – intrygujące spojrzenie jeźdzca czy lśniące umaszczenie jego wierzchowca?

9. Artur Grottger, Puszcza z cyklu Lituania, 1864

Czy las może budzić grozę? Artur Grottger wprowadza nas do upiornej puszczy, w której pomiędzy drzewami unosi się widmowa postać Śmierci – zakapturzonej sylwetki z kosą. Czarno-biała kompozycja pełna jest mrocznych kontrastów i niepokojących szczegółów. Rysunek otwiera cykl Lituania, poświęcony tragicznym losom uczestników powstania styczniowego.

Czemu artysta umieścił postać Śmierci pośród drzew – czyżby, ktoś skrywał się pod naderwanym korzeniem? Na kogo poluje zjawa? Sprawdź kolejne dzieła z cyklu!

10. Artur Grottger, Branka z cyklu Polonia, 1863

Rozpacz, strach i dramatyczne rozstanie! Artur Grottger w kolejnym ze swoich cykli rysunkowych nawiązuje do przymusowego poboru Polaków do rosyjskiego wojska, który przyspieszył wybuch powstania styczniowego. W ciemnym wnętrzu widzimy zrozpaczone kobiety oraz starszą postać trzymającą świecę. Silne kontrasty światła i cienia podkreślają tragizm całej sceny. A Ty potrafisz wyobrazić sobie, co wydarzyło się chwilę wcześniej?

MALARSTWO POLSKIE: Romantyzm – dzieła, które musisz znać!

Od intymnych portretów Antoniego Brodowskiego, przez pełne dynamiki sceny Piotra Michałowskiego, aż po przejmujące rysunki Artura Grottgera – romantyzm w malarstwie polskim miał wiele oblicz!

Do najważniejszych cech tego kierunku należą:

• Patriotyzm i zainteresowanie historią narodową
• Emocjonalność i psychologiczne przedstawianie postaci
• Dynamizm scen batalistycznych
• Kontrasty światłocieniowe i nastrojowość
• Symbolika i zainteresowanie tajemniczością
• Potęga natury jako ważny element kompozycji

MALARSTWO POLSKIE: Romantyzm – daj znać, które dzieło zrobiło na Tobie największe wrażenie! Zamyślony Mickiewicz na tle skał Walentego Wańkowicza czy może intymny Portret matki Henryka Rodakowskiego?

Zobacz także:

Romantyzm – obrazy, które musisz znać! – edukacja-dzieci.pl

Bibliografia